การถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีระหว่างประเทศนั้น
จากข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่ผ่านๆมาทุกยุคทุกสมัยล้วนแล้วแต่มีการถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีระหว่างประเทศตลอดเวลา
ด้วยสาเหตุต่างๆที่มีปัจจัยหลากหลายประการที่ล้วนแล้วแต่สามารถส่งผลกระทบต่อการถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีได้ทั้งสิ้น
ซึ่งจะสังเกตได้จากการเผยแพร่วัฒนธรรมต่างๆไม่ว่าจะเป็นเรื่องของลัทธิความเชื่อทางศาสนาต่างๆหรือการแลกเปลี่ยนค้าขาย
การย้ายถิ่นฐาน การสัมพันธไมตรีระหว่างประเทศ การคมนาคม สงคราม
และในโลกยุคใหม่ที่มีผลกระทบต่อวัฒนธรรมทางดนตรีเป็นอย่างมากก็คือสื่อต่างๆ
ซึงก่อให้เกิดการถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีตลอดมา ดนตรีไทยมีการถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีมาตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบันอย่างยาวนาน
ซึ่งมีหลักฐานที่จะชี้ให้เห็นถึงการถ่ายเทวัฒนธรรมของดนตรีไทยได้อย่างชัดเจนดังนี้
สมัยสุโขทัยนี้วัฒนธรรมของอินเดียทั้งทางศิลปกรรม วรรณกรรม
ตลอดจนลัทธิศาสนาต่างๆได้แผ่เข้ามาแพร่หลายเป็นที่นิยมนับถือของชนชาวแหลมอินโดจีนโดยทั่วไป
ประชาชนแถบนี้ต่างก็ปฏิบัติกิจกรรมต่างๆโดยยึดถือแบบแผนของอินเดียกันทั้งสิ้น ไทยเราก็เช่นเดียวกัน ในเรื่องของดนตรีการจัดวงดนตรี
อินเดียมีวงดนตรีที่ใช้เครื่องตีเป่าเป็นแบบแผนอยู่วงหนึ่ง เรียกว่า “ปัญจดุริยางค์” ซึ่งประกอบด้วยเครื่องบรรเลง ๕ สิ่ง
คือ “สุลิรํ”
เครื่องที่มีรูกลวงภายในเป็นเครื่องเป่า “อาตตํ” เครื่องขึ้นหนังหน้าเดียว “วิตตํ” เครื่องขึ้นหนังสองหน้า “อาตตวิตตํ” เครื่องหุ้มหนังรอบตัว “ฆนํ” เครื่องที่เป็นแท่งทึบกระทบเป็นเสียง ด้วยเหตุนี้ไทยเราจึงผสมวงโดยดำเนินตามแบบแผนนี้บ้าง โดยเรียกว่า “วงเครื่องห้า”
เลือกหาเครื่องดนตรีที่มีอยู่แล้ว คือ ปี่ ฆ้อง ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง มาผสมเป็นวงขึ้นเลียนตามลักษณะของปัญจดุริยางค์
สมัยอยุธยามีเครื่องดนตรีที่ได้รับการถ่ายเทวัฒนธรรมเข้ามาในประเทศไทยก็คือ
จะเข้ ซึ่งสัณนิษฐานได้ว่า ได้รับอิทธิพลจากมอญ เดิมทำเป็น รูปร่างเหมือน จระเข้
และไทยใช้จะเข้มาตั้งแต่สมัยอยุธยา และคงเล่นอย่างบรรเลงเดียว
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้นำจะเข้เข้ามาผสมแทนกระจับปี่
เพราะเสียงดีกว่าและดีดได้สะดวกกว่า
สมัยกรุงธนบุรีนั้น
มีเครื่องดนตรีของชาติต่างๆเข้ามาอยู่ในประเทศไทยมากมายหลายชาติ
ดังปรากกฎในหมายกำหนดการ เมื่อคราวสมโภชพระแก้วมรกตก็ปรากกฎว่ามีการบรรเลงมโหรีไทยสลับกับมโหรีแขก ญวนและเขมรอยู่หลายวัน ปรากกฎตามหมายรับสั่งตอนหนึ่งว่า “ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้พิณพาทย์ไทย พิณพาทย์รามัญ
และมโหรีไทย มโหรีแขก ฝรั่ง
มโหรีญวน เขมร ผลัดเปลี่ยนกันสมโภชสองเดือนกับสิบสองวัน”
ในสมัยรัตนโกสินทร์นั้นการถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีไทยมีมาอย่างต่อเนื่อง
แต่ด้วยเหตุที่มีศึกสงครามมากในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์วัฒนธรรมต่างๆจึงไม่ถูกนำเข้ามาในประเทศไทยมากนัก
ซึ่งเมื่อระยะเวลาผ่านไป
บ้านเมืองสงบสุขการถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีก็จึงเด่นชัดขึ้นดังจะเห็นได้ในรัชกาลต่างๆดังต่อไปนี้
รัชกาลที่ 3 เกิดเพลงสำเนียงภาษาต่างๆขึ้นมากมาย
เนื่องจากเริ่มมีชาวต่างชาติเข้ามาค้าขายมากขึ้น และในสมัยนั้น Bass drum เครื่องดนตรีตะวันตกเข้ามาในเมืองไทยพร้อมกับการฝึกแถวทหารแบบตะวันตก
คนไทยเรียกว่า “กลองมะริกัน”
รัชกาลที่ 4 เกิดวงเครื่องเป่าของดนตรีตะวันตกเข้ามามีบทบาทในการฝึกหัดทหารเพื่อการสวนสนาม
โดยมีครูดนตรีฝรั่งเป็นผู้เข้ามาฝึกสอน
รัชกาลที่ 5 เกิดความนิยมใช้วงปี่พาทย์มอญบรรเลงในงานพระศพเจ้านายชั้นผู้ใหญ่และมีการประพันธ์เพลงสำเนียงมอญเพิ่มขึ้นอีกมากมาย
และเริ่มมีการนำการบันทึกแผนเสียงเพลงไทยในช่วงนั้นเป็นยุคแรก และในปี พ.ศ.2452
วงดนตรีอังกะลุงออกแสดงครั้งแรกในงานกฐินพระราชทาน ณ วัดราชาธิวาส
โดยจางวางศร (ภายหลังเป็นหลวงประดิษฐไพเราะ) และครูเอื้อน ดิษฐ์เชย
เป็นผู้ดัดแปลงเครื่องดนตรี อุงคลุง ที่ได้จากเกาะชวามาเป็น “อังกะลุง”
ที่คนไทยรู้จักกันจนถึงทุกวันนี้ ใน
รัชกาลที่ 6 เกิดการประสมวงดนตรีไทยกับเครื่องดนตรีต่างชาติ
เช่น เครื่องสายผสมขิม เครื่องสายประสมเปียโนของตะวันตก เป็นต้น
นับเป็นแบบแผนที่เอื้อให้ดนตรีไทยสามารถปรับตัวและสืบทอดต่อไปโดนไม่เสียเอกลักษณ์
รัชกาลที่ 7 มีการนำออร์แกนลมมาปรับปรุงให้ได้ระดับเสียงใกล้เคียงกับเครื่องดนตรีไทย
รวมทั้ง ไวโอลิน หีบเพลงชัก และขิม
และปรับปรุงวิธีการจัดวงดนตรีเทคนิคการบรรเลงเพื่อแสดงประกอบละครเงียบตามโรงภาพยนตร์
จนวงเครื่องสายประสมออร์แกนเป็นที่นิยมของประชาชนทั่วไป
รัชกาลที่ 8 กรมศิลปากรตั้งคณะกรรมการตรวจสอบบทเพลงเพื่อบันทึกโน้ตเพลงไทยเป็นโน้ตสากล
ต่อจากที่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงริเริ่มไว้
รัชกาลที่ 9
ศิลปินรุ่นใหม่พัฒนาดนตรีไทยในแนวทางร่วมสมัย เช่น
การประสมวงที่มีเครื่องดนตรีไทยกับเครื่องดนตรีตะวันตก
การใช้เทคโนโลยีในการบันทึกเสียงและสร้างมิติเสียงใหม่ๆ ให้แก่ดนตรีไทย
การถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีไทย
นับวันก็ย่อมมีการแปลงไปตามการหลั่งไหลเข้ามาของวัฒนธรรมต่างๆ
แต่ถึงแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงหรือการถ่ายเทวัฒนธรรมทางดนตรีมากมายอย่างไรก็ตามแต่
ดนตรีไทยก็ยังคงยึดถือ ขนบธรรมเนียม จารีตแบบแผนของดนตรีไทยไว้เป็นอย่างดี
ซึ่งดำรงไว้อันเอกลักษณ์อันปราณีตละเอียดอ่อนและความงดงามโดนเด่นของดนตรีไทยและภูมิปัญญาของบรรพบุรุษของชนชาติไทยที่มีมาอย่างยาวนาน
จากการค้นคว้าจะเห็นถึงความโดดเด่นทางวัฒนธรรมอย่างเห็นได้ชัดเจน
เช่น การไหว้เคารพผู้ใหญ่ ถือว่าเป็นสิ่งที่ควรกระทำ
มีการเรียนรู้เพิ่มมากขึ้นด้านภาษาไทยและใช้ในการสื่อสารเข้าใจ
ถึงแม้สำเนียงที่แตกต่างกันแต่ละพื้นที่ อีกทั้งช่วยกันหวงแหนวัฒนธรรมของไทย
ขนบธรรมเนียมการแต่งกายมีความเป็นสากลมากขึ้นเนื่องจากเราได้รับอิทธิพลตะวันตกมาก
มีชุดยูนิฟอร์มเกิดขึ้นแต่ก็มิได้ทิ้งสัญลักษณ์การแต่งกายแบบไทยคือนุ่งโจงกระเบนใส่เสื้อคอตั้ง
ใส่ถุงเท้า รองเท้า ฝ่ายหญิงมีทั้งนุ่งจีบ
และนุ่งโจงกระเบน ใส่เสื้อแขนกระบอกหรือห่มแพร
หันมาดูในด้านดนตรีไทยหากสังเกตสำเนียงของดนตรีจะเห็นว่าจะมีท่วงทำนองที่อ่อนหวาน นิ่มนวลไม่ค่อยปรากฏเสียงที่ดุดันรุนแรง
หากจะมีก็เกิดจากการปรับปรุงแต่งขึ้นเป็นพิเศษเพื่อใช้สำหรับบางโอกาส เช่น
การแสดงละคร เป็นต้น มิใช่เป็นธรรมชาติของเสียงที่แท้จริง
ทั้งก็เพราะสภาพชีวิตที่คนไทยสัมผัสมักจะพบกับความราบรื่นเป็นส่วนใหญ่
เรามักจะพบกับธรรมชาติที่สวยงามสมบูรณ์
เราไม่ค่อยพบกับอุปสรรคธรรมชาติที่รุนแรง เช่น
ความแห้งแล้งหรือหนาวจัดอย่างรุนแรง
แม้แต่การสงครามระหว่างประเทศก็ไม่ถึงกับขั้นที่จะได้รับความทารุณโหดร้ายอย่างสาหัสจริงๆ
เมื่อกล่าวโดยสรุป
จะพบว่า หากเราศึกษาดนตรีไทยให้ถึงวิชาการ จะพบว่าดนตรีไทยก็เปรียบเหมือนกระจกที่สะท้อนให้เห็นถึงสภาพสังคมไทย
ค่านิยม พฤติกรรม
รวมถึงจารีตประเพณีอันเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทยในอดีตได้เป็นอย่างดี
ทำให้เราพบว่าสภาพดนตรีไทยในปัจจุบันมีแต่ทรงกับทรุด ทำให้คนบางคนมองเห็นว่า
เรารักษาดนตรีไทยไว้ไม่ได้ เราบรรเลงดนตรีไทยหรือมีการสั่งสอนฝึกหัดดนตรีไทย
ก็คล้ายกับว่าเรารักษาของเก่าไว้ในพิพิธภัณฑ์ชิ้นหนึ่งไม่ให้มันหายไปเท่านั้น
แทนที่จะทำให้มันดีขึ้น
จริงแม้ว่าเราจะพบอุปสรรคต่างๆในด้านการศึกษาดนตรีไทยในอดีต เช่น
เราหาข้อมูลที่เป็นเอกสารไม่ได้ เพราะเราไม่นิยมการใช้โน้ตบันทึก
ซึ่งเราแทบไม่ทราบเลยว่าเพลงไทยในสมัยสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา
หรือแม้แต่กรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น
ว่าจะแตกต่างกันอย่างไรวิธีการเล่นหรือทฤษฎีในการเล่นดนตรี
จะขึ้นอยู่กับตัวบุคคลที่ไม่มีการกำหนดตายตัวแน่นอน
หรือเกิดจากความคิดที่นักดนตรีไทยหวงวิชา ในสิ่งต่างๆ เหล่านี้
หากเราหันหน้ามาศึกษาร่วมกันอย่างมีเหตุผล มีการค้นคว้าอย่างจริงจัง
รวมทั้งครูดนตรีไทยทั้งหลาย ละทิฐิมานะและความคิดเห็นเก่าๆ ออกไปบ้าง
แล้วมาบอกล่าวสิ่งลี้ลับต่างๆ ของดนตรีไทยที่อยู่ภายใน หากทำได้เช่นนี้
เชื่อว่าเราคงได้ความกระจ่างในเรื่องดนตรีไทย และจะทำให้การศึกษาดนตรีไทยเป็นวิทยาศาสตร์เสียที
มิใช่คงอยู่ในความลึกลับในปัจจุบัน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น